Gezondheid en de zorg ervan is waarschijnlijk een van de belangrijkste maatschappelijke verantwoordelijkheden die er zijn.

Samenvatting

We halen de positie en kosten van ons gezondheidssysteem aan, om de basis te leggen voor dit thema. We zien dat Nederland internationaal gezien op de 17^e plaats staat  met een hogere uitgave per hoofd van de bevolking dan landen als Frankrijk, Spanje en Italië die hoger scoren op de lijst van gezondheidszorg. Verder kijken wij naar het verschilt van inrichting van het primaire gezondheidsstelsel, waarbij Nederland duidelijk als een huisartsen gecoördineerde systeem kan worden gezien met de specialisten in het ziekenhuis. Andere landen laten de huisartsen voor een groot deel buiten dit proces, waar specialisten in eigen klinieken of praktijken, direct benaderd kunnen worden. Hoewel er over beide systemen voor en nadelen aan te geven zijn, geven we tegelijk ook daarmee aan, welke verbeteringen er doorgevoerd zouden moeten- en kunnen worden binnen ons systeem. De eerste betreft verbeteringen, waar de patiënt direct een voordeel van kan ondervinden, service, kwaliteit, efficiency en effectiviteit. Het tweede punt is niet direct van voordeel voor de patiënt, maar dat gaat om het bedrijfseconomische kennis, waar nog veel verbetering mogelijk is. Tot slot hebben we de kosten van medische hulpmiddelen, apparatuur en farmaceutica nog aangehaald, omdat daar nog veel winst te boeken valt.

Inleiding

Gezondheid en de zorg ervan is waarschijnlijk een van de belangrijkste maatschappelijke verantwoordelijkheden die er zijn. Wat is immers onderwijs- wonen en zelfs recht waard, als je te ziek bent om daar van gebruik te maken. Het zal u waarschijnlijk niet verbazen, dat het ook een van de meest complexe organisatie is, dat onder de verantwoordelijkheid van de overheid valt. Door de veelzijdigheid van specialismen, functies en taken is het waarschijnlijk het best te vergelijken met een multinational die vele verschillende producten op de markt zet. De wijze zoals de gezondheidszorg in Nederland gestructureerd is, de zogenaamde huisarts gecoördineerde gezondheidszorg, is kenmerkend voor Nederland en bestaat al zolang de overheid de verantwoordelijkheid heeft voor de organisatie ervan. Internationaal gezien staat de Nederlandse gezondheidszorg op de 17^e plaats (bron: ) Hoewel daar verschillende kanttekeningen bij geplaatst kunnen worden, zoals dat het heel erg op cijfers is gericht en niet op de beleving- of het werkelijke functioneren. Er een aantal verschillende statistieken zijn, zoals OECD en WHO, die weer andere conclusies trekken, en misschien wel het meest belangrijk, omdat landen als Griekenland(14), Spanje(7), Italië(2) en Frankrijk(1) erg hoog geplaatst zijn en wij  om verschillende redenen onze vraagtekens daarbij zetten.  Wij kiezen er toch voor om deze data te gebruiken, omdat die voor een eerste overzicht makkelijk te gebruiken zijn. Wij raden u echter aan, om verschillende bronnen te raadplegen, wanneer uw belangstelling in verdieping heeft. Ondanks dat er ook een aantal goede dingen in onze gezondheidsstelsel te vinden zijn, zoals de  kennis van de werknemers en de standaard van medische zorg. Zijn er in de laatste jaren ook verschillende slechte signalen vanuit de gezondheidszorg afgegeven, we kunnen denken aan faillissementen, sluitingen en fusies van ziekenhuizen. Welke binnen steden nog niet als dramatisch zal worden ervaren, omdat er immers nog andere ziekenhuizen aanwezig zijn, maar in de dunner bevolkte gebieden, betekent dit vaak een achteruitgang van zorg, door grotere reisafstanden-, verhoogde risico’s in noodsituatie-, maar bijvoorbeeld ook in de stationaire zorg, waar afwezigheid- of vermindering van bezoek meer op de gemoedstoestand van de patiënt begint te drukken (en als u denkt dat is secundair, dan moeten wij u erop wijzen, dat er verschillende studies bekent zijn die tonen dat de omgeving van de stationaire patiënt invloed heeft op de duur en kwaliteit van het herstel). Wij hebben een paar motivaties aangedragen waarom onze gezondheidssysteem aan achteruitgang onderhevig is, wij willen u tot slot nog andere ontwikkelingen benoemen, die onze gezondheidszorg onder druk zullen zetten. De thuiszorg, staat nu al onder druk door de vergrijzing, ten eerste omdat er te weinig personeel is en ten tweede omdat de werklast erg hoog is, door de korte tijden die een verpleegkundige bij de hulpbehoevenden kan door brengen. Een ander thema wat in opkomst is, zijn leefstijl gerelateerde ziekten, zoals adipositas, diabetisch en hypertensie(verhoogde bloeddruk) en daarmee gerelateerd ziekten als bijvoorbeeld hart- en vaatziekten of zichtklachten aan het oog.

 

Kosten en organisatie van onze gezondsheidzorg

In de afgelopen jaren zijn de uitgave aan de gezondheidszorg blijven stijgen in absolute uitgave (tot over 100 miljard Euro per jaar) , maar als wij kijken naar de bijdrage in %BBP dan zien wij sinds 2014 (10,6%) dat er een daling heeft plaats gevonden naar 10% in 2019 (cbs: naar internationale standaard). Hoewel het op basis van %BBP moeilijk is een internationale vergelijking te maken, omdat het %BBP per land verschilt en tevens omdat het niet zegt, hoe het bedrag is samengesteld. Ziektekosten-, eigen bijdrage-, particulier aandeel- en aandeel overheid verschilt per land. Toch willen we ter verduidelijking de uitgave per hoofd van de bevolking voor de volgende landen aangeven om een indruk te verschaffen (bron: ): Frankrijk ($4141.2), Italië ($2544.6)  en Spanje ($2341.4) ten opzichte van Nederland ($4342.7) Dit betekent dus dat we betalen $200 per hoofd van de bevolking meer betalen, als het land dat internationaal op de eerste plaats staat(Frankrijk).

Organisatie gezondheidszorg in Nederland

Laten wij nu eens kijken wat het verschil is tussen de opbouw en organisatie van het gezondheidssysteem is. In Nederland zijn buiten de huisartsen om de meeste specialisten werkzaam binnen ziekenhuizen. En hoewel elke arts (dus ook de specialisten) vanuit de basis “algemeen” arts zijn, werkt ons systeem met de huisarts als poortwachter voor de ziekenhuis en wanneer noodzakelijk de verdeler. Dit betekent dat er bij verwijzing naar een specialist een dubbele bezoek moet worden afgelegd (en betaald) om alleen al de eerste stap te maken (de diagnose en waar noodzakelijk het behandelingsplan). Dit houdt in dat de specialist in vele gevallen geen invloed kan uitoefenen op de behandelingen van patiënten, voordat de huisarts daar een doorverwijzing voor afgegeven heeft. Natuurlijk klinkt dat niet als een probleem voor u in eerste instantie. Maar dit houdt ook in dat er een beperkende factor speelt in ons gezondheidssysteem. De praktijk ondersteuner huisartsenzorg is daar een goed voorbeeld van, dit is een functie die in de afgelopen decennia is gecreëerd onder de verantwoording van de huisarts. En dit terwijl de somatische oriëntatie van deze functie long(astma/COPD), alvleesklier(diabetisch) en hart- en vaatziekten onder de specialisatie interne geneeskunde valt (respectievelijk longarts-, cardioloog- en diabetoloog/nephroloog), dat zelfde geld voor de geestelijke gezondheidszorg specialisatie van de POH, welke zo gespecialiseerd is dat het eigenlijk de het vakgebied van de psychiatrie/psychosomatiek verlengt in plaats van de huisarts. Wij moeten ons ervan bewust zijn dat de huisarts een brede-, maar niet diepgaande specialisatie is en wij kunnen daardoor niet van de huisarts verwachten dat ze van alle vernieuwingen-, verbeteringen en veranderingen op de hoogte zijn. Dit zal wel het geval moeten zijn bij de meeste specialisten. De huisartsfunctie is er niet voor ingericht om grootschalige wetenschappelijke studies op te zetten-, begeleiden- of uit te voeren. Dit komt vaker voor bij specialisten, hoewel dit afhankelijk van de interesse van de specialist en zijn werkplek is.  Het betrekken van de POH zal hier duidelijk een verbetering van de positie van de POH kunnen betekenen. Voordat wij verder kijken naar voor- en nadelen van ons systeem willen wij u eerst graag meenemen, naar landen als Frankrijk, Spanje en Italië en de Verenigd Koninkrijk/Verenigde Staten hoe de gezondheidssystemen daar georganiseerd zijn.

Organisatie gezondheidszorg in het buitenland (twee varianten)

Laten wij eerlijkheidshalve beginnen te zeggen, dat er vaak een grote verschil is, tussen de progressieve standaarden in landen als Frankrijk-, Italië- en Spanje, in vergelijking tot de conservatieve opstelling in ons Land. Toch zijn er ook veel positieve kanten te vinden binnen dit systeem. Hoewel er in deze landen ook vanuit ziekenhuizen wordt gewerkt, werken de meest specialisten overwegend in een eigen praxis- of gemeenschappelijke klinieken. Dit kunnen klinieken met een gezamenlijke of aanvullende specialisatie zijn, waarbinnen ze werkzaam zijn. Voor operatieve werkzaamheden is er of wel ruimte binnen de kliniek aanwezig, of huren ze ruimte- en personeel binnen ziekhuizen. Binnen de gezondheidszorg in de Verenigde Staten en Verenigd Koninkrijk, is er nog een extra functie aanwezig, welke nu ook in Nederland en dat is de Nurse practitioner, een functie onder de arts, die diagnose mogen stellen en medicijnen mogen voorschrijven onder de verantwoording van de specialist, bij een deel van de patiënten van de specialist.

Wat kunnen we hiervan leren?

Nu we weten dat er eigenlijk twee overheersende systemen te vinden zijn in de ontwikkelde landen, is het tijd om eens te kijken, welke voordelen bij welk systeem past. Het voordeel van het Nederlandse gezondheidssysteem is dat het voor de patiënten duidelijk is hoe de structuur loopt, eerst huisarts, dan evt. verdere specialisten, die je voornamelijk op een plek kan vinden, namelijk het ziekenhuis. Wat overigens wel frappant is binnen dit systeem, is dat de tandarts buiten dit systeem valt, doordat de meerderheid, net zoals de huisartsen, in zelfstandige praktijken werken. Een grote nadeel van dit systeem voor de patiënten is vaak terug te vinden in de bureaucratie van ziekenhuizen, lagere servicegerichtheid en vaak heeft het ook invloed op de kwaliteit van verschillende behandelingen (natuurlijk maakt het niet uit waar je bent om een goede basiszorg te krijgen, welke kwalitatief doorgaans nog altijd boven een goede standaard ligt in Nederland). Tot slot een andere punt waar we ons van bewust moeten zijn, is dat je in Nederland toch wel afhankelijk bent van de beoordeling van de huisarts, voordat u een specialist te zien krijgt, waardoor u niet altijd de beste aanwezige kennis kan raadplegen. (nogmaals de huisarts is breed georiënteerd en niet werkelijk in de diepte). De onderscheid tussen het Nederlandse systeem en die van de eerder genoemde landen, Wat secundair is voor uw behandeling, maar in het algemene beeld niet mag ontbreken, is dat door het ziekenhuissysteem waarbinnen er veel verschillende ondersteunende diensten aanwezig zijn de bedrijfseconomische kennis, waarmee in eerste instantie de uitgave en inkomsten bedoeld worden, niet aanwezig is bij de meeste specialisten. Waarschijnlijk denkt u nu in eerste instantie, dat is maar goed ook in eerste plaats kom de zorg en het prijskaartje daarvan moet niet zo belangrijk zijn voor de arts. En hoewel we daar in eerste instantie mee eens zijn, is er ook een andere kant aan dit verhaal, namelijk een efficiëntie en effectiviteit vraagstelling. Laten wij terugkomen op het voorbeeld van de operatiekamers, om het te verduidelijken. Binnen ziekenhuizen wordt een dagdeel gereserveerd door een specialist om te opereren. In principe maakt de specialist niet uit of hij een-, twee- of meerdere ingrepen doet en omdat de dagdeel gereserveerd is, wordt er vaak ook gebruik van gemaakt. Zo kan het voorkomen, dat bij routine ingrepen, de specialist in de ziekenhuis, voor een paar ingrepen een dagdeel plannen, terwijl de praktijk houdende specialist in de zelfde tijd, er een veelvoud van uitvoert in minder tijd. Niet alleen werkt de kostenbewustheid dus efficiënt gebruik in de hand, het is kostenbesparend en vaak kwaliteit verhogend, immers kunt u zich voorstellen dat een specialist die veel meer behandelingen uitvoert doorgaans ook meer ervaring en routine heeft. Dit voorbeeld kan op veel gebieden worden doorgevoerd.  Een bijkomende consequentie van dit systeem, met betrekking tot inkomsten en uitgaven is, dat binnen onze huidige systeem van ziekenhuizen, er veel kosten ontstaan, door een overvloed aan functies die niet direct bijdragen aan de verbetering van de gezondheid van de patiënten, zoals bijvoorbeeld management, maar ook tal van andere functies. Wanneer we dan toch nog een positieve kant aan ons systeem mogen benoemen, dan is het een makkelijker systeem om de kwaliteit van de zorg te controleren en bewaken.

Medische hulpmiddelen-, apparatuur en Farmaceutica
Tot slot willen we het niet na laten om de kosten medische hulpmiddelen, apparatuur en Farmacie binnen Nederland aan te spreken. Hoewel dit een commercieel traject is, waar veel bedrijven ook hun invloed op uitoefenen en dus moeilijker te beïnvloeden is, moeten we vaststellen, dat binnen Nederland de bedragen vaak veel hoger liggen als landen om ons heen. Natuurlijk hebben premium producten een eigen status en daar kan veel  minder invloed op uitgeoefend worden. Toch zijn de meerderheid van de producten generiek (farmacie) of (me too) in de medische wereld, aldus producten die vrij zijn van patenten en andere regelingen, zodat het door meerdere bedrijven kan worden geproduceerd een aangeboden. En juist hier kan de prijs nog meer onderdruk worden gezet ons inziens.